Όσιος Δαβίδ – Μονή Λατόμου

Ο πρωτοβυζαντινός ναός της Μονής Λατόμου —γνωστός σήμερα ως Όσιος Δαυίδ— ιδρύθηκε, πιθανώς, στις αρχές του 6ου αιώνα ως σταυρικός, εγγεγραμμένος σε τετράγωνο. Στις γωνίες διαμορφώνονταν τετράγωνα διαμερίσματα, από τα οποία διατηρούνται σήμερα τα δύο ανατολικά. Οι κεραίες του σταυρού στεγάζονταν με καμάρες, ο κεντρικός χώρος με χαμηλή ασπίδα επί λοφίων και τα γωνιαία διαμερίσματα με χαμηλά σταυροθόλια. Όπως υποδεικνύουν οι ταφικοί θάλαμοι που υπόκεινται του δαπέδου και σε συνδυασμό με τον σωτηρολογικό χαρακτήρα της ψηφιδωτής Θεοφάνειας, που κοσμεί το τεταρτοσφαίριο της αψίδας, ο ναός είχε αρχικώς ταφικό χαρακτήρα. O διάκοσμος ανανεώθηκε την περίοδο της Εικονομαχίας, όταν καλύφθηκε η παράσταση της Θεοφάνειας, για να αποκαλυφθεί με θαυματουργό τρόπο από σεισμό τον 9ο αιώνα. Νέες τοιχογραφίες διακόσμησαν το ναό κατά τον 12ο και τον 14ο αιώνα.
Η απώλεια του δυτικού τμήματος του ναού λόγω σεισμού και ο περιορισμός του μνημείου στις σημερινές διαστάσεις συντελέστηκαν σε όψιμους χρόνους, μετά την μετατροπή του σε ισλαμικό τέμενος, με την ονομασία Κεραμεντίν ή Σουλουτζά τζαμί, όταν καλύφθηκε με ασβεστοκονίαμα το περίφημο ψηφιδωτό της αψίδας. Το 1921 αποδόθηκε εκ νέου στη χριστιανική λατρεία και αφιερώθηκε στον Όσιο Δαβίδ.
Ο ναός συγκαταλέγεται στον κατάλογο μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO (Paleochristian and Byzantine Monuments of Thessalonika).