Επταπύργιο

Το φρούριο του Επταπυργίου, γνωστό και με την οθωμανική ονομασία Γεντί Κουλέ (Yedi Kule), βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο της οχύρωσης της πόλης, στο ψηλότερο σημείο της βυζαντινής ακρόπολης. Δύο ενότητες συνθέτουν τη σημερινή του μορφή: το βυζαντινό φρούριο με δέκα (10) πύργους, τα μεταξύ τους μεσοπύργια διαστήματα και τον περίδρομο, και τα νεότερα κτήρια που έχουν οικοδομηθεί εντός και εκτός του φρουρίου και συνδέονται με τη χρήση του χώρου ως φυλακή. Η βόρεια πλευρά του Επταπυργίου αποτελεί τμήμα του βυζαντινού τείχους της ακρόπολης, με πέντε εναλασσόμενους ορθογώνιους και τριγωνικούς πύργους, στο οποίο προστέθηκε το νότιο τμήμα με τους μικρότερους ορθογώνιους πύργους, για το σχηματισμό του κλειστού πυρήνα του φρουρίου. Κατά τους υστεροβυζαντινούς και πρώιμους οθωμανικούς χρόνους, έγιναν ανακτίσεις πύργων και επεμβάσεις σε διάφορα σημεία του φρουρίου, όπως μαρτυρεί και η εντοιχισμένη, πάνω από την κεντρική είσοδο επιγραφή του 1431, αμέσως μετά την κατάληψη της πόλης από τους Οθωμανούς.
Το 1890 το μνημείο χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή (με πτέρυγες ανδρικών, γυναικείων και στρατιωτικών). Για τη μετατροπή αυτή έγινε αναδιοργάνωση του εσωτερικού χώρου και προσθήκη εγκαταστάσεων εσωτερικά και εξωτερικά του φρουρίου. Μόλις το 1989 οι φυλακές μεταφέρθηκαν και το Επταπύργιο πέρασε στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Πολιτισμού ως ιστορικό, διατηρητέο μνημείο. Ακολούθησαν εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης του φρουρίου και των νεώτερων κτισμάτων, με γνώμονα τη διατήρηση της ιστορικότητας του μνημείου και τον σεβασμό της ιστορικής μνήμης στη νεώτερη ιστορία του χώρου. Έκτοτε αποτέλεσε την έδρα της τ. 9ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και νυν Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης (ΕΦΑΠΟΘ).