Μακεδονικός τάφος Φοίνικα

Ο λεγόμενος μακεδονικός τάφος του Φοίνικα, στην Πυλαία Θεσσαλονίκης, αποκαλύφθηκε συλημένος την άνοιξη του 1987, κατά την κατασκευή της περιφερειακής οδού. Αποτελεί τον καλύτερα διατηρημένο και πρωιμότερο μακεδονικό τάφο από τους συνολικά έξι που έχουν αποκαλυφθεί στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Εντάσσεται σε νεκροταφείο της ύστερης κλασικής και ελληνιστικής περιόδου που εκτείνεται σε υπερυψωμένο πλάτωμα και ανήκει στον αρχαίο οικισμό που ανασκάφηκε 350μ. ΒΔ του τάφου. Σήμερα ο τάφος στεγάζεται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο κάτω από την περιφερειακή οδό.
Ο μονοθάλαμος τάφος, καλυπτόταν από τύμβο. Βαθμιδωτός δρόμος οδηγεί στην επιβλητική ναόσχημη, δωρική πρόσοψή του. Στο αέτωμα διατηρείται, φθαρμένη σε μεγάλο βαθμό, αφηγηματική, πολυπρόσωπη παράσταση, με σκηνή «δεξίωσης» (χαιρετισμού) μίας καθιστής ανδρικής μορφής με έναν όρθιο νεαρό άνδρα, στο κέντρο. Στα άκρα της παράστασης καλύτερα διακρίνονται δύο ανακεκλιμένοι Μακεδόνες πολεμιστές.
Στον θάλαμο, με τους κίτρινους τοίχους και τη γκριζογάλανη καμάρα, υπάρχουν δύο κτιστά βωμόσχημα βάθρα με πολύχρωμη γραπτή διακόσμηση και δύο χαμηλά θρανία με λεοντοπόδαρα, κατά μήκος των δύο πλευρικών τοίχων. Φαίνεται πως πάνω από τα βάθρα είχαν στηθεί ξύλινες νεκρικές κλίνες (διασώθηκαν μόνο τμήματα της περίτεχνης ελεφαντοστέινης διακόσμησής τους) και πάνω τους τα τεφροδόχα σκεύη των δύο νεκρών, πιθανώς ενός βασιλικού εταίρου και της συζύγου του. Στα θρανία θα είχαν τοποθετηθεί οι προσφορές και τα κτερίσματα. Σε μεταγενέστερη φάση, το ένα θρανίο διαπλατύνθηκε με την προσθήκη ωμών πλίνθων, ώστε να τοποθετηθεί το ξύλινο φορείο ενός τρίτου νεκρού.
Λόγω της σύλησης του τάφου, σώθηκαν, μεταξύ άλλων, λιγοστά πήλινα και αλαβάστρινα αγγεία, νομίσματα, δύο οφθαλμοί αγαλμάτων, τέσσερα χάλκινα βλέφαρα και τμήματα από ασημένια αγγεία, χρυσά και επίχρυσα χάλκινα στεφάνια, σιδερένια όπλα, σιδερένιες στλεγγίδες και χρυσά κοσμήματα, τα οποία αποτελούν ενδείξεις των πολυτελών αντικειμένων που θα συνόδευαν τους νεκρούς.